Covid-19Tıp

COVID-19

 

Korona Virüsü Nedir?

          COVID-19 ilk olarak Çin’in Wuhan bölgesinde, 2019 yılı Aralik ayinin başında görülüp, bu bölgedeki yetkililer tarafından tanımlandığı için gayri resmi Wuhan korona virüsü adıyla da bilinen yeni korona virüsü solunum yolu enfeksiyonuna neden olan ve insandan insana geçebilen bulaşıcı bir virüstür.

          Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından virüsün resmi adi Severe Acute Respiratory Syndrome SARS-CoV-2 (Şiddetli Akut Solunum Sendromu-Koronavirus-2) olarak belirlenmiştir. Dünya Sağlık Örgütü virüsün neden olduğu hastalığı tanımlamak için COVID-19 terimini kullanmaktadır.

          Yapılan araştırmalar sonucunda etkenin bilinen virüslerden farklı olduğu sonucuna varılmıştır. Virüsün genom yapısının Çin sağlık otoritelerince hızlı bir biçimde tanımlanmış olması vakaların tespitine olanak sağlamıştır. İlk vakaların Wuhan şehrinde bulunan büyük bir deniz ürünleri marketiyle bağlantılarının olması etkenin hayvandan insana yayıldığını düşündürmüştür. Halen net bir bilgi olmasa da kaynağın yarasalar ya da yarasalardan beslenen yılanlar olabileceği düşünülmektedir. Zaman içerisinde artan vaka sayısı, yeni vakaların deniz ürünleri marketiyle ilişkilerinin olmaması, sağlık çalışanlarında enfeksiyon gelişmesi virüsün insandan insana yayılabildiğini göstermektedir.

          Corona virüsler zarflı ve tek iplikli RNA virüsleridir, yani genetik materyalleri bir RNA ipliğinden oluşur ve her viral partikül bir protein zarfına sarılıdır. Bütün virüsler konakçılarını enfekte ederken temelde aynı yolu izler. Bir hücreyi istila eden virüs, o hücrenin bazı bileşenlerini kullanarak kendisini kopyalar, daha sonra da kopyaları diğer hücreleri enfekte eder. Ancak RNA virüslerinin farklı bir özelliği vardır. Bu virüsler, RNA replikasyonu sürecinde, tipik olarak hücrelerin DNA kopyalarken kullandığı hata düzeltme mekanizmalarına sahip olmadıkları için replikasyon sırasında ortaya çıkan hataları düzeltemezler. Bununla birlikte, corona virüsler RNA virüsleri içerisinde 30.000 bazla en uzun genoma sahip virüs grubudur. Replikasyon sırasında hata düzeltme yeteneğinden mahrum olan bu patojenlerin kopyaladıkları baz miktarı arttıkça hata yapma olasılıkları da artıyor. Dolayısıyla her hata beraberinde yeni bir mutasyonu getiriyor. Bu mutasyonların bazıları da virüse yeni hücre tiplerini, hatta yeni türleri enfekte etme yeteneği gibi yeni özellikler sağlayabiliyor. Bir corona virüs dört yapısal proteinden oluşur: nükleokapsid, zarf, zar ve çubuksu çıkıntılar (dikenler). Bu çıkıntılara Latincede taç anlamına gelen “corona” adı verildiğinden bu virüslere corona virüs (taçlı virüs) denir. Nükleokapsid, zarf ve zar proteinleri tarafından oluşturulan küreye benzer bir yapının içinde, genetik materyali bulundurur. Dikensi çıkıntılar ise virüsün enfekte edebileceği hücreleri belirler ve hücrelerdeki almaçlara bağlanır.

          30 Ocak 2020’de CoViD-19, Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel bir sağlık acil durumu ilan edilmiştir. 11 Mart 2020 tarihinde ise virüs pandemik, yani küresel salgın hastalık olarak ilan edilmiştir.

Korona Virüs Çeşitleri

          Corona viruslar (Korona virüs), Coronaviridae ailesi içinde bulunurlar. Başlıca dört türde sınıflandırılırlar. Bunlar: Alfa, Beta, Gama ve Delta Corona virüslar’dır. İnsan, yarasa, domuz, kedi, köpek, kemirgen ve kanatlılarda bulunabilmektedirler. (evcil ve yabani hayvanlarda). COVID-19 virüsü, SARS-CoV ve MERS-CoV’unda içine bulunduğu beta-coronavirüs (beta- koronavirüs) ailesi içinde yer almaktadır.

          İnsan korona virüsleri ilk kez 1960’larda tanımlanmıştır. Bugün insanda enfeksiyon etkeni olduğu bilinen yedi korona virüs bulunmaktadır. Bunlardan 229E (Alfa korona virüs), NL63 (Alfa korona virüs), OC43 (Beta korona virüs) ve HKU1 (Beta korona virüs) insanda en sık enfeksiyon etkeni olan korona virüsler olup üst ve alt solunum yollarını etkilemektedirler. Diğer üç insan korona virüsuysa yakın geçmişte tanımlanmıştır: SARS-CoV: 2002 yılında Çin’de tanımlanmıştır. Ciddi akut solunum yolları sendromuna (SARS) neden olmaktadır. 2002 ve 2003 yıllarında dünya genelinde salgın yaparak ve 774 kişinin hayatını kaybetmesine neden olmuştur. MERS-CoV: 2012 yılında Suudi Arabistan’da ortaya çıkmış ve bugüne dek birçok ülkede görülmüştür. Orta Doğu solunum yolları sendromu virüsü (MERS) olarak isimlendirilmiştir. Son olarak; 2019 yılı aralık ayında Çin’in Hubei eyaletine bağlı Wuhan şehrinde insanlarda pnömoni salgını yapan yeni bir korona virüss (2019-nCoV) tanımlanmıştır.

Korona Virüs Nasıl Bulaşır

          Hastalık esas olarak damlacık yoluyla bulaşmaktadır. Ayrıca hasta bireylerin öksürme, hapşırma yoluyla ortaya saçtıkları damlacıklara diğer kişilerin elleri ile temas etmesi sonrasında ellerini ağız, burun veya göz mukozasına götürmesi ve temas etmesi ile bulaşmaktadır. Asemptomatik kişilerin solunum yolu salgılarında virüs tespit edilebilmekte, ancak esas bulaşma hasta bireylerden olmaktadır. Çin’deki olguların epidemiyolojik özellikleri incelendiğinde ortalama inkübasyon süresinin 5-6 gün (2-14 gün) olduğu bazı vakalarda 14 güne kadar uzayabileceği gözlenmiştir. COVID-19’un bulaştırıcılık süresi kesin olarak bilinmemektedir. Semptomatik dönemden 1-2 gün önce başlayıp semptomların kaybolmasıyla sona erdiği düşünülmektedir. Corona virüsler genel olarak dış ortama çok dayanıklı olmayan virüslerdir. Ortamın nem ve sıcaklığına, dışarı atıldığı organik maddenin miktarı, kontamine ettiği yüzeyin dokusu gibi faktörlere göre değişen bir dayanma süresi söz konusudur. Cansız yüzeylerdeki aktivite süresi yorumlanırken bulaşta sadece virüsün aktivitesinin devam etmesi değil, temasın süresi de önemli olduğu unutulmamalıdır. Corona virüsler genel olarak dış ortam dayanıklılığı olmayan virüslerdir.

Risk Grubunda Olanlar

          COVİD-19 enfeksiyonu ile ilgili şimdiye kadar edinilen bilgiler, bazı insanların daha fazla hastalanma ve ciddi semptomlar geliştirme riski altında olduğunu göstermiştir. 

  • Vakaların yüzde 80’i hastalığı hafif geçirmektedir.
  • Vakaların %20’si hastane koşullarında tedavi edilmektedir.
  • Hastalık, genellikle 60 yaş ve üzerindeki kişileri daha fazla etkilemektedir.

          Hastalıktan En Çok Etkilenen Kişiler:

    • 60 yaş üstü olanlar
    • Ciddi kronik tıbbi rahatsızlıkları olan insanlar:
      • Kalp hastalığı
      • Hipertansiyon
      • Diyabet
      • Kronik Solunum yolu hastalığı
      • Kanser gibi
    • Sağlık Çalışanları

Hamileler Risk Altında Mı?

          COVID-19 enfeksiyonu gelişen gebe kadınlarda hastalığın ciddiyeti konusunda sınırlı bilimsel kanıt vardır. 

          Bununla birlikte mevcut kanıtlar COVID-19 enfeksiyonu sonrası hamile kadınlar arasındaki hastalık şiddetinin, hamile olmayan yetişkin COVID-19 vakalarına benzer olduğunu ve hamilelik sırasında COVID-19 ile enfeksiyonun fetüste olumsuz bir etkisi olduğunu gösteren hiçbir veri olmadığını göstermektedir. 

          Şu ana kadar COVID-19 hamilelik sırasında anneden bebeğe bulaştığına dair de bir kanıt bulunmamaktadır.

Tanı Nasıl Konulur

          Nükleik asid tayini SARS-CoV-2 tanısında referans metoddur. Test süreci şu şekildedir: Numune alımı yapılır ve virüste nükleik asid tayini yapılır. Real-time quantitative PCR teknolojisi kullanılarak 3 spesifik SARS-CoV-2 geni [Open Reading Frame 1a/b (ORF1a/b), Nükleokapsid protein (N) ve Envelope Protein (E) genleri] tanımlanmaktadır. Bu genler floresan yoğunluğundan yararlanılarak tanımlanır. Nükleik asid testi pozitif sonuçlanma kriterleri: Open Reading Frame 1a/b (ORF1a/b) gen pozitifliği ve/veya N geni /E geni pozitifliği.

          Farklı numunelerden kombine nükleik asid tayini tanı doğruluğunu güçlendirir. Hava yolu numunesi nükleik asid pozitifliği saptanan hastaların %30 – %40’nda kan numunesi ve %50 – %60’nda dışkı numunesi pozitifliği de saptanmaktadır. Ancak idrar numunesinde nükleik asid pozitifliği oranı çok düşük saptanmıştır. Şüpheli vakaların tanı sensitivitesinin artırılması, tedavi izlemi ve taburculuk sonrası takipte solunum yolu, dışkı, kan ve diğer numunelerin kombine değerlendirilmesi etkin bulunmuştur.

Korona Virüs Belirtiler

          Corona (COVID-19-Korona) Virüsü Belirtileri:

    • Birkaç gün süren yüksek ateş (38.3°C ve üzeri),
    • Balgamlı ve/veya Kuru öksürük,
    • Boğaz ağrısı,
    • Nefes darlığı (Nefes alma güçlüğü),
    • Burun akıntısı,
    • Baş ağrısı

Grip ve Alerjiden Nasıl Ayrılır

          Alerji, oluşum mekanizmasıyla virüs enfeksiyonlarından oldukça farklı bir hastalık. Ama belirti olarak bazı belirtileri virüs enfeksiyonlarıyla karışabilir. Bunlardan en çok karışabilecek olan saman nezlesi olarak bilinen, bahar aylarında, özellikle çeşitli ağaçların polenlerine karşı oluşan bir tür alerji. Bunlar göz mukozasıyla veya burun mukozasıyla temasa geldiğinde aynı bir nezle olmuş gibi kişinin gözleri yaşarabilir, kızarabilir, burnu akabilir ve hapşırık nöbetleri şeklinde belirtiler görülebilir. Virüs enfeksiyonlarında saptanan bazı belirtiler bu alerjide bulunmaz. Ateş, aşırı halsizlik, yorgunluk, kas ağrıları, boğaz ağrısı gibi belirtileri alerjide saptanmamaktadır. Virüs enfeksiyonu grip de olsa, korona virüs de olsa başta göreceğimiz ve enfeksiyonu bize anlatacak önemli ayırt edici belirtiler ateş, boğaz ağrısı, kas ağrıları gibi belirtilerdir.

Korona Virüsden Korunmak İçin Neler Yapmalıyız

          Henüz Corona / Covid-19 (Korona) virüs ailesine karşı koruma sağlayacak bir aşı bulunmamaktadır. MERS aşısı için deneme süreci devam etmektedir. Korunmak için basit önlemler oldukça faydalı olacaktır.

          Dünya Sağlık Örgütü,

    • Enfekte olmuş kişilerle yakın temastan kaçınmanın,
    • El hijyenine dikkat etmenin, sık aralıklarla elleri en az 20 saniye sabun ve su ile yıkamanın; sabun ve su olmadığı durumlarda alkol bazlı el antiseptiği kullanmanın; özellikle hasta insanlar veya çevresi ile doğrudan temas ettikten sonra elleri mutlaka yıkamanın,
    • Çiftlik veya vahşi hayvanlarla korunmasız temastan kaçınmanın,
    • Enfekte olduysanız eğer, mesafeyi korumanın, öksürürken, hapşırırken tek kullanımlık kağıt mendil ile ağızın ve burnun kapatılmasının; kağıt mendilin bulunmadığı durumlarda ise dirsek içinin kullanılmasının, ellerin yıkanmasının; gözlerinize, burnunuza ve ağzınıza dokunmaktan kaçınmanın,
    • Enfekte olan kişilerin dokunduğu yüzeylerin dezenfekte edilmesinin,
    • Et, yumurta gibi hayvansal gıdaların iyice pişirilmesinin,
    • Hasta kişilerin mümkünse kalabalık yerlere girmemesinin, eğer girmek zorunda kalınıyorsa ağız ve burnun kapatılmasının, mümkünse tıbbi maske kullanılmasının önemli olduğunu belirtmiştir.

Şüpheli Hastaya Temas Durumunda Ne Yapılmalı

          2019-nCoV enfeksiyonu şüphesi olan bir hastayla temas halindeki sağlık çalışanlarının, aile üyelerinin ve ziyaretçilerin sayısı sınırlanmalı; Tüm personel ve ziyaretçiler de dahil olmak üzere hastanın odasına giren tüm kişilerin kaydı tutulmalıdır. Hasta asemptomatik olana kadar tüm bu önlemlere uyulmalıdır. 2019-nCoV enfeksiyonu için doğrulaması yapılmış veya değerlendirmesi devam eden bir kişi ile yakın temas etmiş olanlar, son temaslarından sonraki 14 gün boyunca günde iki kez ateşlerini ölçmeli, öksürük, solunum sıkıntısı ile titreme, vücut ağrıları, boğaz ağrısı, baş ağrısı, ishal, mide bulantısı/kusma, ve burun akıntısı gibi diğer erken semptomların olup olmadığını takip etmelidir.

Şüpheli Hastalar Nasıl İzole Edilmeli

          Şüpheli hastalardan tespit edilir edilmez cerrahi maske takmaları istenmeli ve hastalar yeterli şeklide havalandırılan tek kişilik bir odada (doğal havalandırmalı genel koğuş odaları için 160 L/saniye/hasta) kapı kapalı olarak, mümkünse ve ideal olarak negatif basınçlı izolasyon odasında izlenmelidir. Tek kişilik oda olmayan durumlarda ve koşullar yetersiz olduğunda kohort uygulaması yapılmalıdır. Hastayla teması olacak tüm bireyler, aile üyeleri, ziyaretçiler ve sağlık çalışanları da dahil standart önlemlere ek olarak mutlaka damlacık ve temas izolasyonu önlemlerine uymalı; cerrahi maske, temiz, steril olmayan tek kullanımlık, uzun kollu sıvıya dayanıklı önlük, eldiven, göz koruması (örn. gözlük veya yüz siperi) kullanmalıdır. Mümkün olan her durumda solunum izolasyon önlemlerine de uyulmalıdır. Tek kullanımlık atılabilir veya hastaya özel ekipman (örneğin stetoskoplar, kan basınç manşetleri ve termometreler) kullanılmalı veya kohort uygulamasında hastalar arasında paylaşılması söz konusu olacaksa, ekipmanlar temiz olmalı ve her hasta kullanımı arasında dezenfekte edilmelidir (örneğin etil alkol %70 ile). Her durumda el hijyenine mutlaka uyulmalıdır. Hasta ve vücut sıvıları ile temas eden ya da etme ihtimali olan çevre yüzeylerinin düzenli şeklide su ve deterjanla iyice temizlenmesi ve hastanede yaygın olarak kullanılan dezenfektanların uygulanması (sodyum hipoklorit gibi) etkili ve yeterli bir prosedürdür. Çamaşırlar, yemek servis gereçleri ve tıbbi atıklar güvenli rutin prosedürlerle yönetilebilir.

Korona Virüs Tedavisi Nasıl Yapılır

    • Solunum sıkıntısı, hipoksemi ve şok hastalarına ek oksijen tedavisi önerilmektedir.
    • Şok bulgusu olmadığında hastalarında konservatif sıvı tedavisi önerilmektedir.
    • Patojenlere yönelik ampirik antimikrobiyaller (antibiyotikler, influenza nöraminidaz inhibitörleri, antifungaller) önerilmektedir. Sepsisli hastalara hasta değerlendirmesinden sonraki ilk bir saat içinde antimikrobiyallerin verilmesi sağlanmalıdır.
    • Başka bir nedenle endike olmadığı sürece viral pnömoninin veya ARDS’nin tedavisi için rutin olarak sistemik kortikosteroid verilmemelidir. Çünkü gözlemsel çalışmalar SARS hastalarında uygulanan kortikosteroidlerin sağkalım yararı sağlamadığı ancak olası zararların olabileceği (avasküler nekroz, psikoz, diyabet ve gecikmiş viral klirens) rapor edilmiştir.
    • Hastaları hızlı ilerleyen solunum yetmezliği ve sepsis açısından yakından izlenmeli ve gerekli durumlarda destekleyici tedavi uygulanmalıdır.
    • Kritik hastalıkların yönetiminde eşlik eden hastalıklar yönünden yakından takibi çok önemlidir.

          Bugün için coronavirüslere yönelik geliştirilmiş bir aşı bulunmamaktadır.

Kıyafetlerimizi Kaç Derecede Yıkamalıyız

          Korona virüs, tekstil ürünleri üstünde birkaç saat canlı olarak kalabilmektedir. Ancak unutulmamalı ki nemli bir ortamda damlacık yoluyla bulaşan (burun salgısı, balgam ya da tükürük gibi) korona virüsü yoğun içeren materyalin, tekstil ürününün üstüne gitmesi ve hala nemli ortamda kalmasını gerektirir. Uzun bir süre önce tekstil ürününe bulaşmış virüsün kuruduktan sonra tekrardan enfeksiyona yol açmasına bugüne kadar rastlanmamıştır. Ancak böyle bir durum varsa, yani solunum yoluyla bulaşmış bir tekstil ürünü varsa en az 60 derecede yıkanması gerekmektedir. 60 derecede yıkandığında deterjan etkisiyle korona virüs ölecektir.

Sıvı Sabunmu Katı Sabunmu

          Sabunda bulunan temizleyiciler korona virüsü öldürmektedir. Bu nedenle ellerin sabunla yıkanması bulaşmayı engelleyecek en önemli etkinliktir. Sıvı sabun ve kalıp sabun arasında da bir fark vardır. Her ikiside korona virüsü öldürebilmektedir, ancak diğer hastalıkları da göz önüne alırsak, kalıp sabun üstünden mikroorganizmaların kalması ve bir süre yaşaması mümkün olabileceğinden sıvı sabun kullanımı korona virüsü ve diğer enfeksiyonları bertaraf etmek için en uygun olanıdır.

Sirke Korona Virüsü Karşı Ne Kadar Etkilidir

          Sirkenin, korona virüs ya da diğer virüslere yönelik öldürücü etkisi yoktur.

Dezenfektan Korona Virüsünü Öldürür mü?

          Korona virüs bulaşmasını engellemek için elin temizlenmesi çok önemlidir. El temizliğinde en ideal yöntem elleri su ve sabun ile yıkamaktır. Ancak bu olanağın olmadığı yerlerde el dezenfektanları kullanılabilir. El dezenfektanlarının bu iş için üretilmiş olması, mümkünse alkol bazlı olması gerekmektedir. Ancak el dezenfektanını ele sürüp sadece avuç içlerinde uygulamak doğru değildir. Parmak aralarına ve el üstüne, yani bütün ele dezenfektanın yayılacak şekilde uygulamak en doğrusudur. Kolonya gibi alkollü temizleyiciler veya sabunla yıkarken de aynı şekilde el araları, parmak arası, el ayasının içi ve elin üst kısmını eşit olarak ve en az 20 saniye temas ettirilecek şekilde gerek dezenfektan, gerek kolonya, gerek sabunla yıkanması en doğru olanıdır.

Hangi Yüzeyde Ne Kadar Kalır

            Bu konuyla alakalı yapılmış net bir çalışma yoktur.

Korona Virüsünü Takip Edebileceğiniz Siteleri

https://www.youtube.com/
https://www.bing.com/covid
https://gisanddata.maps.arcgis.com/

Kaynaklar

https://www.acibadem.com.tr/ilgi-alani/koronavirus-coronavirus/
https://www.klimik.org.tr/wp-content/uploads/2020/01/ncov_compressed.pdf
https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/18842/bilim_ve_teknik_coronavirus_hakkinda.pdf
https://www.klimik.org.tr/2020/01/25/saglik-calisanlari-icin-yeni-koronoavirus-hakkinda-bilgi-notu/
https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/haberler/ncov/2019-nCov_Hastal_Salk_alanlar_Rehberi.pdf
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/161734
http://www.tbricfed.org.tr/docs/Korona_2.pdf
https://medicana.com.tr/saglik-rehberi-detay/9023/corona-korona-virusu-nedir
https://www.medimagazin.com.tr/templates/default/ckfinder/userfiles/files/pdf/covidelkitabi.pdf

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Editor's choice